Kronik ağrı, modern tıbbın hâlâ çözmekte zorlandığı en önemli sağlık sorunlarından biri olmaya devam ediyor. Özellikle sinir sistemi kaynaklı nöropatik ağrılar mevcut tedavilere karşı direnç gösterebiliyor. Bugün kronik ağrı tedavisinde en yaygın kullanılan ilaçlar opioidler ve steroid olmayan antiinflamatuvar ilaçlar (NSAID’ler) olsa da, bu tedaviler bağımlılık riski, mide-bağırsak yan etkileri ve sınırlı etkinlik gibi önemli dezavantajlar taşıyor. Bu yüzden ilaç şirketleri uzun süredir hem bağımlılık yapmayan hem de daha etkili olacak yeni ağrı kesiciler geliştirmeye çalışıyor. Yapay zekâyı ilaç keşif sürecinin merkezine yerleştiren Insilico Medicine, kronik ağrı tedavisinde kullanılabilecek tamamen yeni bir biyolojik hedef keşfettiğini ve bu hedefe yönelik geliştirdiği deneysel ilacın klinik öncesi çalışmalarda dikkat çekici sonuçlar verdiğini açıkladı.
Yapay Zekâ, Kronik Ağrı Tedavisinde İşe Yarayabilecek Yeni Bir Mekanizma Keşfetti
Şirket tarafından paylaşılan bilgilere göre ISM9528 adı verilen aday ilaç, Insilico’nun PandaOmics isimli yapay zekâ platformu tarafından keşfedilen yeni bir biyolojik mekanizmayı hedef alıyor. Daha önce sistematik olarak ağrı tedavisiyle ilişkilendirilmeyen bu hedefe etki eden ISM9528’in, opioid kullanmadan ağrıyı baskılayabilen, kendi sınıfının ilk örneklerinden biri olduğu belirtiliyor. Ağızdan alınabilen bu ilacın kan-beyin bariyerini geçebilmesi, merkezi sinir sistemi kaynaklı kronik ağrılar açısından da önemli bir avantaj olarak görülüyor.
Bu ilacın geliştirilmesine olanak sağlayan PandaOmics adlı AI; genomik veriler, protein analizleri, bilimsel yayınlar ve diğer çok modlu biyolojik verileri birlikte analiz ederek hastalıklarla ilişkili yeni biyolojik mekanizmaları tespit edebiliyor. Böylece daha önce gözden kaçan ya da bağlı olduğu rahatsızlıkla ilişkilendirilemeyen mekanizmalar açığa çıkarılıyor.
Araştırmacıların Target Z olarak adlandırdığı bu yeni tedavi hedefi de böyle belirlendi. Araştırmacılar daha sonra hem insanlardan hem de hayvan modellerinden elde edilen biyolojik verileri inceleyerek bu hedefin ağrıyla ilişkili sinir hücrelerinde yüksek seviyede bulunduğunu doğruladı.
Morfinden daha etkili sonuçlar elde edildi
Şirketin paylaştığı klinik öncesi sonuçlar, ISM9528’in özellikle nöropatik ağrı ve ameliyat sonrası gelişen akut ağrı modellerinde oldukça güçlü bir performans sergilediğini gösteriyor. Fare ve sıçanlar üzerinde yapılan deneylerde ilacın doz arttıkça daha güçlü ağrı kesici etki gösterdiği, bazı testlerde ise morfin ve pregabalin gibi günümüzde kullanılan standart tedavilerle benzer hatta daha üstün sonuçlar verdiği belirtiliyor.
Araştırmacılar ayrıca kapsamlı güvenlik testlerinde ilacın olumlu bir güvenlik profili sergilediğini, hızlı şekilde kana karıştığını ve kan-beyin bariyerini etkili biçimde geçebildiğini belirtiyor. Bu özellikler, ilacın gelecekte insanlar üzerinde yapılacak klinik deneylerde de başarılı olacağı konusunda araştırmacıları umutlandırıyor.
Yapay zekâ ilacın tasarlanmasına da yardım etti
Bu arada yapay zekâ sadece bu yeni mekanizmayı keşfetmekle kalmadı, o mekanizma kullanılarak geliştirilen ilacın tasarlanmasına da katkı sundu. Şirket, hedef doğrulandıktan sonra Chemistry42 isimli farklı üretken yapay zeka platformunu kullanarak bu hedefe en uygun molekülü tasarladı. Yapay zekanın ürettiği moleküller, araştırmacıların geri bildirimleriyle birlikte defalarca iyileştirildi ve sonunda ISM9528 geliştirme programının lider adayı olarak seçildi. Şirket yetkilileri, bu sürecin yapay zekâ ile insan araştırmacılarının birlikte çalışmasının önemli bir örneği olduğunu vurguluyor.
Şirket, ISM9528’i 2027 yılında klinik deneylere taşımayı hedefliyor. Eğer insanlar üzerinde yapılacak çalışmalar da klinik öncesi sonuçları doğrularsa, bu aday ilaç kronik ağrı tedavisinde opioid bağımlılığına yol açmayan yeni nesil tedavilerin önünü açabilir.
