ABD'de dört eyalet Meta'dan 1,4 trilyon dolar ceza istiyor

Hakkında iki mahkumiyet kararı verilen ve şimdiye kadar yaklaşık 1 milyar dolar tazminata hükmedilen Facebook, Instagram ve WhatsApp’ın çatı şirketi Meta, çocuklara zarar verdiği iddialarıyla dört ABD eyaletinin açtığı yeni davada bu hafta hakim karşısına çıkacak. ABD’de sosyal medya şirketlerini hedef alan çok sayıdaki hukuki takibatın en mühimlerinden biri sayılan federal davada jüri seçimi çarşamba günü San Francisco yakınlarındaki Oakland’da bulunan federal mahkemede başlayacak. Açılış konuşmalarının gelecek hafta, 18 Ağustos’ta başlaması bekleniyor. Yaklaşık altı hafta sürmesi öngörülen davada kararın ekim ayı başında çıkması muhtemel. California, Colorado, Kentucky ve New Jersey başsavcıları, dünyanın en büyük sosyal medya şirketi Meta’nın Instagram ve Facebook’u çocuklar için kasten bağımlılık yapıcı hale getirdiğini ileri sürüyor.

Dört eyalet, Instagram ile Facebook’un reşit olmayanlara yönelik işleyişine uzun bir kısıtlama listesi getirilmesini ve Meta’ya 1,4 trilyon dolara varan ceza verilmesini talep ediyor. Bu meblağ, cuma günü piyasa değeri 1,5 trilyon doları aşan Meta’nın neredeyse bütün piyasa değerine denk geliyor. Şirketin kurucusu ve CEO’su Mark Zuckerberg, savcılığın tanık kürsüsüne çağırmayı planladığı başlıca isimler arasında. Zuckerberg, altı ay önce Los Angeles’ta görülen ayrı bir davada da ifade vermişti. Oakland’daki dava, eski Meta çalışanı Frances Haugen’ın 2021’in sonlarında “Facebook Files” adı verilen binlerce sayfalık şirket içi araştırmayı sızdırmasıyla başlayan ihtilafın vardığı son aşama. Belgeler, Meta’nın Instagram’ın bazı genç kızlara verebileceği zararı şirket içinde ölçtüğünü, ancak kamuoyu önünde bu tesiri olduğundan az gösterdiğini ortaya koymuştu.

İfşaatın ardından onlarca eyalet ortak soruşturma başlattı. İki yıl sonra yaklaşık 30 eyalet başsavcısı Meta hakkında dava açtı. Bu eyaletlerden dördü şimdi Oakland’da davalarını birlikte ispatlamaya çalışacak. TikTok, Snapchat ve Google’ın sahibi olduğu YouTube da ülke genelinde aileler, okul bölgeleri ve savcıların açtığı yerel, eyalet ve federal düzeydeki binlerce davayla karşı karşıya. Mart ayında sona eren ve emsal niteliği taşıyan bir davada Los Angeles jürisi, Meta ile YouTube’u bir gencin sosyal medya bağımlılığından mesul buldu.

Jüri, gence 6 milyon dolar ödenmesine hükmetti.

New Mexico’da ise bir hakim perşembe günü Meta’nın ürünlerinde değişiklik yapmasına ve Facebook ile Instagram’ın yol açtığı zararların tedavisi ve önlenmesinde kullanılmak üzere eyalete yarım milyar dolardan fazla tazminat ödemesine karar verdi. New Mexico’daki bir jüri daha önce de Meta’yı, çocukları platformlarında cinsel istismarcılara karşı savunmasız bırakmak da dahil olmak üzere çeşitli yollarla tehlikeye atmaktan mesul bulmuş ve şirketin 375 milyon dolar ödemesine hükmetmişti.

Meta, perşembe günü AFP’ye yaptığı açıklamada, “Gençleri internette koruma sicilimize güveniyoruz ve gerçekleri yanlış aksettiren iddialara karşı kendimizi savunmayı sürdüreceğiz” dedi. Şirket, ruh sağlığı meselesinin bütün sektörü ilgilendiren bir sorun olduğunu ve eyaletlerin bazı iddialarının ifade özgürlüğü kanunlarının koruması altında bulunduğunu savunmaya hazırlanıyor. Snap, TikTok, YouTube ve Meta, mayıs ayında Kentucky’deki bir okul bölgesiyle 27 milyon dolar karşılığında anlaşarak, benzer yaklaşık 1200 dava için emsal teşkil etmesi beklenen bir başka yargılamanın önüne geçmişti. Oakland’daki davaya katılan dört eyalet, Meta’yı kendi tüketiciyi koruma kanunlarının yanı sıra çocukların verilerini koruyan ve COPPA olarak bilinen federal yasayı ihlal etmekle suçluyor.

Eyaletler, bilhassa sonsuz kaydırma, aşırı bildirimler ve “beğeni” sayıları gibi çeşitli özelliklerin reşit olmayan kullanıcıları uygulamalara bağlı tutmak üzere tasarlandığını ileri sürüyor.

Bu hukuki strateji, platformlarda yayımlanan içerikten ziyade uygulamaların nasıl tasarlandığına odaklanıyor. Böylece internet sitelerinin ABD’de kullanıcıların oluşturduğu içerikler bakımından sahip olduğu geniş hukuki muafiyetin etrafından dolaşılması amaçlanıyor. Talep edilen 1,4 trilyon dolarlık ceza, dört eyalette bu uygulamalardan etkilendiği ileri sürülen kullanıcı sayısı esas alınarak hesaplanıyor. Ancak jürinin kararı yalnızca tavsiye mahiyetinde olacak. Meta davayı kaybederse uygulanacak cezaya, daha önce Apple ile Epic Games ve Elon Musk ile OpenAI arasındaki büyük davalara da bakan Yargıç Yvonne Gonzalez Rogers karar verecek. Sosyal medya platformlarından zarar gördüğü ileri sürülen gençlerin ebeveynleri, Los Angeles’taki davada olduğu gibi duruşmaları mahkeme salonundan takip edebilecek.