Gaziantep’in simgeleri arasında gösterilen ve yıllardır Zeugma’nın en dikkat çekici eserlerinden biri olarak öne çıkan “Çingene Kızı” mozaiğiyle ilgili yeni bir gelişme daha yaşandı. Amerika Birleşik Devletleri’nde bulunduğu tespit edilen mozaik panelinin Türkiye’ye iadesi sağlanırken eser Kültür ve Turizm Bakanlığının yürüttüğü bilimsel ve diplomatik çalışmaların ardından yeniden ait olduğu coğrafyaya kazandırıldı.
Kültür ve Turizm Bakanı Ersoy’un göreve başlamasının ardından yürütülen iade süreçlerinde ilk dikkat çeken eser grupları arasında yer alan “Çingene Kızı” panellerine şimdi bir yenisi daha eklendi. Daha önce Türkiye’ye getirilen 12 panelin ardından büyük kompozisyonun eksik parçalarından biri daha kültürel mirasa kazandırılmış oldu. Gaziantep’in gözdesi Zeugma’nın simgesi “Çingene Kızı”nın kayıp parçalarından birisinin daha Türkiye’ye kazandırıldığı müjdesini sosyal medya hesaplarından veren Bakan Ersoy, paylaşımında şu ifadeleri kullandı:
“Gaziantep’imizin gözdesi Zeugma’nın simgesi ‘Çingene Kızı’ mozaiğinin kayıp parçalarından birini daha Amerika Birleşik Devletleri’nden ülkemize kazandırdık. Daha önce iadesini sağladığımız 12 panelin ardından, büyük kompozisyonun 13’üncü parçası da bilimsel çalışmalar ve diplomatik girişimler sonucunda yeniden ait olduğu topraklara döndü. Zeugma Mozaik Müzesi’ndeki eserlerle stil ve kompozisyon açısından önemli benzerlikler taşıyan panel, yürütülen çalışmaların ardından ülkemize teslim edildi. Kültür varlıklarımızın izini dünyanın neresinde olursa olsun sürmeye, medeniyet mirasımıza sahip çıkmaya devam edeceğiz. Bu süreçte, başta Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ekiplerimiz olmak üzere Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi, Chicago Başkonsolosluğumuz, ulusal ve uluslararası bilim insanlarımız, Türk Hava Yolları ve Turkish Cargo ile emeği geçen herkese teşekkür ediyorum.”
Yaklaşık 30 yıl önce ortaya çıkarılan büyük kompozisyonun parçası
Gaziantep’in Nizip ilçesindeki Zeugma Antik Kenti’nde 1998 yılında yürütülen kurtarma kazılarında yaklaşık 9,25 x 13,50 metre ölçülerindeki büyük taban mozaiği gün yüzüne çıkarılmıştı. Kamuoyunda “Çingene Kızı” olarak bilinen ve Dionysos kültü ile ilişkilendirilen Maenad başı tasviri de bu büyük kompozisyon içerisinde yer alıyordu.
Uluslararası takip sonuç verdi
Grenoble Alpes Üniversitesi’nden Dr. Djamila Fellague tarafından yürütülen araştırmalar kapsamında eserin büyük kompozisyona ait olabileceği değerlendirildi. Panelin çevrim içi bir müzayede evinde satışa sunulduğu bilgisi Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay aracılığıyla Kültür ve Turizm Bakanlığına iletildi. Bakanlık uzmanlarının yürüttüğü incelemelerde panelin; kullanılan tessera renkleri, geometrik bordür düzeni, kompozisyon özellikleri ile kesme ve sökülme izleri bakımından “Çingene Kızı” mozaiğinin ait olduğu büyük kompozisyonla önemli benzerlikler taşıdığı tespit edildi. Bu tespit üzerine Amerikan İç Güvenlik Birimine ulaşan Bakanlık yetkilileri bilimsel verilerle elde edilen kanıtları sundu. Bakanlık tarafından iki ülke arasında yürürlükte bulunan ikili anlaşmaya da atıfta bulunarak esere el konması istendi. Ortaya konulan veriler arasında Zeugma’nın daha önce kaçak kazılara maruz kalmış olması kriminolojik delillemenin zeminini oluşturdu. Ayrıca, 2018 yılında ABD Bowling Green Üniversitesinden iadesi sağlanan diğer 12 parçanın varlığı da hukuken bu eserin iadesinde Türkiye’nin lehine oldu. Amerikan İç Güvenlik Biriminin soruşturmasını tamamlaması üzere mozaik pano Chicago Başkonsolosluğumuza teslim edilerek Turkish Cargo ile evine getirildi. Daha önceki çalışmalarda da olduğu gibi bu eserin iadesi de kamu kaynağı harcanmadan uluslararası iş birliği sayesinde sağlandı. Bilimsel değerlendirmelerin ardından Türkiye’ye getirilen eser, süreç kapsamında Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesine teslim edildi. Panel, yürütülecek işlemlerin ardından Gaziantep’te “Çingene Kızı” mozaiğinin sergilendiği Zeugma Mozaik Müzesi’nde yeniden ait olduğu parçayla kavuşacak.
