Tarihî kaynaklara göre 12. ve 13. yüzyıllarda hüküm süren Kraliçe Tamara döneminde Gürcü Krallığı, Kafkasya’nın en güçlü devletlerinden biri hâline geldi. Krallığın sınırları bugünkü Gürcistan’ın yanı sıra Doğu Anadolu’nun bazı bölgelerine kadar uzanıyordu. Bu nedenle Posof ve çevresinin de o dönemde Gürcü kültürü ve mimarisinin etkisi altında kaldığı biliniyor. İlçede günümüze ulaşan çok sayıdaki tarihî yapı da bu geçmişin izlerini taşıyor.
Yüzyıllardır çözülemeyen gizemlerden biri olan Gürcü Kraliçesi Tamara’nın mezarının nerede bulunduğu sorusu yeniden gündeme geldi. Bölge halkı arasında uzun yıllardır anlatılan rivayetlere göre, Kraliçe Tamara’nın mezarının Ardahan’ın Posof ilçe sınırlarındaki Kesikkayalar bölgesindeki mağaralarda olduğu iddia ediliyor.
Posof’a bağlı Yolağzı köyündeki Kesikkayalar bölgesinde incelemelerde bulunan Ardahan İl Kültür ve Turizm Müdürü Uğur Dede, 2024 yılında yapılan yüzey araştırmalarında bölgede Orta Çağ dönemine ait çok önemli kalıntılar bulunduğunu söyledi.
Dede, ”Rivayet odur ki kraliçe Tamara bu bölgeden geçerken peşinde İran birlikleri Kesikkayalar bölgesinde bulunan bu tüneli kapatıyorlar. Ve onlar için önemli bir şahsiyet olan Tamara burada ölüyor. Sadece bu değil; bu bölge Orta çağ dönemine ait bir bölge. Kesikkayalar bölgesinde açık mağaralar, bir diğer adı nöbetçi mağalar dediğimiz yerde yapılan incelemelerde sütunlar tespit edildi. 2024 yılında Ardahan Üniversitesi iş birliğiyle yapılan yüzey araştırmasında o bölgede Orta Çağ dönemine ait çok önemli kalıntılar bulundu. Bunların doğal olması mümkün değil. Dolaysıyla bu alan üzerinde yeni bir çalışma, destinasyon olarak kullanmak istiyoruz. Bunun alt yapısını yapıp gerekirse bütün alanı komple tescilleyeceğiz” dedi.
Yolağzı Köyü Muhtarı Fehim Gündüz ise, Gürcü Kraliçesi Tamara’nın burada olduğunun söylendiğini belirterek, “Gürcüler tarafından yapılan araştırmalara göre Kraliçe Tamara’nın mezarı onların bulunduğu bölgede olmadığı yönünde. Onların araştırmalarına göre de Posof ya da Artvin’in Posof’a taraf olan bölgesinde olduğu yönünde. Yani bu iki bölgede olabileceğini tespit ediyorlar” diye konuştu.
Gündüz, ”Gürcülerin önceden yaptıkları araştırmada da Kraliçe Tamara’nın mezarının Posof Kesikkayalar bölgesinde olduğunu kendileri söylüyor. Rivayete göre Kesikkayanın içerisinde 205 odanın bulunduğu bir yerleşim alanının olduğu bir alandan bahsedebiliriz. Üst taraftan kayaların uzunluğu 800 metre, yüksekliği 150 metre ve 2 tarafta nöbetçi mağaraları var. Nöbetçi mağaraların birinin kapısı taştan, ama alt kısma inilemiyor. Zamanla heyelan nedeniyle tahrip olmuş” dedi.
2024’te başlayıp 2026’da yayımlanan Posof Orta Çağ Arkeolojik Yüzey Araştırması sonuçlarına göre Kesikkayalar ve çevresi, Orta Çağ’a ait çok sayıda kültür varlığı barındıran önemli bir arkeolojik alan olarak tespit edilmiş.
Bu bölge, Posof’taki en önemli Orta Çağ arkeolojik alanlarından biri olarak görülüyor ve araştırmaların ilerleyen aşamalarında yeni bulguların ortaya çıkabileceği belirtiliyor.
