İş hayatının dijitalleşmesiyle birlikte artık sadece ofis saatleri değil; Teams görevleri, Zoom toplantıları ve gece yarısı gelen e-postalar da iş mahkemelerinin ana gündem maddesi haline geldi. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi (BAM), milyonlarca çalışanı ve işvereni yakından ilgilendiren tarihi bir karara imza atarak mesai sonrası dijital baskıya dur dedi.
İstinaf Mahkemesi’nden Emsal Karar: WhatsApp Mesajı İş Emridir
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi’nin kararına göre, mesai saatleri dışında WhatsApp üzerinden işçiye verilen talimatlar ve görevlendirmeler, doğrudan çalışma süresi kapsamında değerlendirilecek.
Mahkeme, bu doğrultuda işçiye hak ettiği fazla mesai ücretinin ödenmesine hükmetti. Kararın gerekçesinde yargıçlar, özellikle şu kriterleri “fazla çalışma” kanıtı olarak kabul etti:
-
İş emri niteliğindeki mesajlar,
-
Çalışan üzerinde kurulan sürekli yazışma ve “çevrimiçi kalma” baskısı,
-
Resmi mesai bittikten sonra gece geç saatlerde görev verilmesi.
Dijital Kayıtlar Mahkemede Delil Sayılacak
İş hukukçularına göre bu karar, iş davalarında ispat yükümlülüğü açısından yeni bir kapı aralıyor. Artık çalışanlar, fazla mesai yaptıklarını sadece şahitlerle değil, telefonlarındaki dijital izlerle de kanıtlayabilecek.
Mahkemelerde delil olarak kabul edilecek unsurlar şunlar:
-
WhatsApp yazışmaları ve ses kayıtları,
-
Microsoft Teams ve Slack gibi iş takip uygulamalarının geçmişi,
-
Zoom toplantı saatleri ve e-posta trafiği,
-
Şirket içi sistemlere (VPN) giriş-çıkış log kayıtları.
Özellikle işveren tarafından düzenli olarak görev verilmesi ve çalışandan anında dönüş beklenmesi durumunda, işçinin fazla çalışma iddiası hukuken ciddi şekilde güçleniyor.
Haftalık 45 Saat Sınırı ve Zamlı Ücret Detayı
Türkiye’deki mevcut mevzuata göre sınır çizgileri oldukça net. 4857 sayılı İş Kanunu’na göre haftalık 45 saati aşan her türlü çalışma doğrudan fazla mesai sınıfına giriyor. Kanun, bu fazla çalışmanın ücretinin ise normal çalışma saat ücretinin yüzde 50 zamlı haliyle ödenmesini zorunlu kılıyor.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin son dönem kararları da İstinaf Mahkemesi’nin bu adımını destekler nitelikte. Yargıtay, dijital kayıtların ve işverenin fiili talimatlarının fazla mesai davalarında en somut dayanak olduğunu vurguluyor.
“Bağlantıyı Kesme Hakkı” Türkiye’nin Gündeminde
Uzaktan çalışma sisteminin en büyük problemi, mesainin ne zaman bittiğinin belirsizleşmesi. Birçok çalışan, akşamları mesajlara cevap vermek zorunda hissettiğini ve hafta sonları bile iş takibi yaptığını belirtiyor. Uzmanlar bu durumun; iş-özel yaşam dengesini bozduğunu, psikolojik baskı yarattığını ve çalışanlarda tükenmişlik sendromuna yol açtığını ifade ediyor.
Bu olumsuzlukların önüne geçmek amacıyla Avrupa’da uygulanan “Right to disconnect” (Bağlantıyı kesme hakkı) kavramı artık Türkiye’de de yüksek sesle tartışılmaya başlandı.
Bağlantıyı Kesme Hakkı Nedir? Çalışanların mesai saatleri dışında iş maillerini cevaplama, iş telefonlarını açma ve mesajları takip etme zorunluluğunu yasal olarak ortadan kaldıran bir iş hukuku modelidir.
Çalışma hayatı uzmanları, mahkemelerden çıkan bu tarz emsal kararların ardından, Türkiye’de de yakın gelecekte uzaktan ve esnek çalışma modellerine yönelik net sınırları olan yeni yasal düzenlemelerin Meclis gündemine gelmesini bekliyor.
