Biruni Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekan Yardımcısı ve Tıbbi Farmakoloji Anabilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Burak Önal’ın yürütücülüğünü yaptığı proje, TÜBİTAK Araştırma Destek Programları Başkanlığı tarafından yürütülen 1001-Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı’nın 2026 yılı birinci dönem çağrısı kapsamında desteklenmeye hak kazandı. Doç. Dr. Burak Önal, “Projede kolesterol düşürücü atorvastatin ile bempedoik asidin birlikte kullanılmasının damar hücrelerindeki iltihaplanma ve hasar üzerindeki etkileri incelenecek. İki ilacın birlikte kullanımının ilaçların tek başına oluşturduğu etkiden daha güçlü bir sonuç ortaya çıkarıp çıkarmadığı araştırılacak. Çalışmada bacakta bulunan ve bypass ameliyatlarında kalbe nakledilen toplardamardan elde edilen, damarın iç yüzeyini kaplayan endotel hücreleri kullanılacak” dedi.
“Damar sertliği iltihaplanma süreciyle ilişkili”
Kalp krizi ve inmenin en önemli nedenlerinden biri olan damar sertliğinin damarların iç yüzeyini kaplayan hücre tabakasında başlayan uzun süreli bir iltihaplanma süreciyle ilişkili olduğunu belirten Doç. Dr. Önal, kolesterolün düşürülmesinin yanı sıra damar duvarındaki iltihaplanmanın kontrol altına alınmasının da önem taşıdığını söyledi. Araştırmanın laboratuvar ortamında yürütüleceğini aktaran Önal, “Hücrelerde vücudun iltihaplanma sırasında ürettiği TNF-alfa proteini kullanılarak kontrollü bir iltihaplanma modeli oluşturuyoruz. Ardından atorvastatin ve bempedoik asidin tek başına ve birlikte oluşturduğu etkileri karşılaştırıyoruz. Temel sorumuz, iki ilacın etkisi birleştiğinde toplamdan daha güçlü bir sonuç ortaya çıkıp çıkmadığı” diye konuştu.
20 yıl sonra gelen yeni seçenek
Projenin odağındaki ilaçlardan bempedoik asidin kolesterol tedavisinde nispeten yeni bir seçenek olduğunu ifade eden Önal, ilacın 2020 yılında ABD ve Avrupa’da onay aldığını söyledi. Bempedoik asidin statinlerden farklı bir enzimi hedeflediğini belirten Önal, “Bu özelliği nedeniyle statin kullanamayan veya statin tedavisinin yeterli olmadığı hastalarda alternatif oluşturuyor. Yaklaşık 20 yıl aradan sonra kolesterol tedavisi alanına giren, ağızdan alınan ilk statin dışı ilaç olması da önemini artırıyor. Geniş hasta gruplarında yapılan klinik çalışmalarda kalp krizi ve inme riskini azalttığı gösterildi” ifadelerini kullandı.
“Hücre düzeyindeki boşluğu dolduruyoruz”
Bempedoik asidin farklı hücreler üzerindeki etkilerinin daha önce araştırıldığını ancak endotel hücrelerindeki doğrudan etkisinin incelenmediğini dile getiren Önal, şöyle devam etti: “Bempedoik asidin damar düz kas hücreleri ve monositler gibi bağışıklık hücreleri üzerindeki etkileri daha önce gösterildi. Ancak damarın iç yüzeyini kaplayan endotel hücrelerinde doğrudan hiç incelenmedi. Klinikte bu ilaç ekseriyetle statinlerle birlikte kullanılıyor. Kombinasyonun kandaki iltihap değerlerini düşürdüğü biliniyor ancak bunun hücre düzeyinde nasıl gerçekleştiği bilinmiyor. Biz de tam olarak bu boşluğu doldurmayı amaçlıyoruz.”
“Amacımız doğrudan tedavi önermek değil”
Çalışmanın laboratuvar aşamasında yürütülen temel bir araştırma olduğuna dikkat çeken Önal, “Bu bir hasta çalışması değil, hücreler üzerinde yürütülen bir araştırma. Amacımız doğrudan bir tedavi önermek değil; damar duvarındaki iltihaplanmanın bu ilaç ikilisiyle nasıl değiştiğini ve hangi mekanizmalar üzerinden gerçekleştiğini ortaya koymak. Elde edilecek bilgiler, ileride hastalarla yapılacak araştırmaların tasarımına yol gösterebilir” diye konuştu.
Projede Biruni Üniversitesi’nden Dr. Öğr. Üyesi Gökçe Erdemir Cilasun, Dr. Öğr. Üyesi Fatih Can Türk ve Uzman Moleküler Biyolog Zülal Çelik ile İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa’dan Dr. Öğr. Üyesi Merve Alaylıoğlu görev alıyor.
