Selanik’ten başlayan bir yaşam
Mustafa Kemal Atatürk, 1881 yılında Selanik’te Ali Rıza Efendi ve Zübeyde Hanım’ın oğlu olarak dünyaya geldi. Eğitim hayatına annesinin isteğiyle Hafız Mehmet Efendi’nin mahalle mektebinde başlayan Mustafa, daha sonra babasının isteği doğrultusunda Şemsi Efendi Mektebi’ne geçti.
Ortaöğrenimine Selanik Mülkiye Rüştiyesi’nde başlayan Mustafa Kemal, kendi kararıyla bu okuldan ayrılarak Selanik Askerî Rüştiyesi’ne girdi. Burada matematik öğretmeni tarafından adına “Kemal” eklendi. Ardından Manastır Askerî İdadisi’nde eğitim gördü.
1899 yılında İstanbul’da Harp Okulu’na giren Mustafa Kemal, 1902’de teğmen rütbesiyle mezun oldu. Harp Akademisi’ndeki eğitimini ise 1905 yılında kurmay yüzbaşı rütbesiyle tamamladı. İlk görev yeri Şam olan Mustafa Kemal, burada 5’inci Ordu emrinde görev yaptı.
Trablusgarp’tan Çanakkale’ye uzanan askerî mücadele
Mustafa Kemal, 1909’da İstanbul’daki 31 Mart Vakası’nı bastırmak amacıyla Selanik’ten hareket eden Hareket Ordusu’nda görev yaptı. 1911’de İtalya’nın Trablusgarp’a saldırması üzerine bölgeye giderek Tobruk ve Derne’de Osmanlı kuvvetlerini yönetti.
Balkan Savaşları sırasında Gelibolu ve Bolayır bölgelerinde görev alan Mustafa Kemal, 1913 yılında Sofya Askerî Ataşeliğine atandı. Birinci Dünya Savaşı’nın başlamasıyla cephede görev almak isteyen Mustafa Kemal, 1915 yılında 19’uncu Tümen Komutanlığına getirildi.
Çanakkale Savaşları sırasında Arıburnu ve Conkbayırı’nda önemli görevler üstlenen Mustafa Kemal’in komutasındaki birlikler, düşman kuvvetlerinin ilerleyişini durdurdu. Anafartalar bölgesindeki başarılarıyla da öne çıkan Mustafa Kemal, bu dönemde “Anafartalar Kahramanı” olarak tanındı.
Çanakkale’nin ardından Doğu Cephesi’nde görev yapan Mustafa Kemal, Rus kuvvetlerine karşı yürütülen mücadelede Muş ve Bitlis’in geri alınmasında rol oynadı. 1916 yılında generalliğe terfi etti.
19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktı
Birinci Dünya Savaşı’nın ardından Osmanlı topraklarının işgal edilmeye başlanması üzerine Mustafa Kemal, ülkenin bağımsızlığı için mücadele hazırlıklarına yöneldi. 19 Mayıs 1919’da 9’uncu Ordu Müfettişi olarak Bandırma Vapuru’yla Samsun’a çıktı. Bu tarih, Millî Mücadele’nin başlangıcı olarak kabul edildi.
Mustafa Kemal, 22 Haziran 1919’da yayımladığı Amasya Genelgesi’nde milletin bağımsızlığının tehlikede olduğunu belirterek kurtuluşun milletin azim ve kararlılığıyla sağlanacağını duyurdu.
Erzurum ve Sivas kongrelerinde alınan kararlarla millî mücadelenin yol haritası belirlendi. Mustafa Kemal, bu süreçte askerlik görevinden istifa ederek mücadelesini sivil bir lider olarak sürdürdü. Kongrelerde millî iradeye dayanan bir yönetim kurulması ve manda ile himayenin kabul edilmemesi yönünde kararlar alındı.
23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisi Ankara’da açıldı. Mustafa Kemal, Meclis ve Hükûmet Başkanı seçilerek Millî Mücadele’nin siyasi liderliğini üstlendi.
Kurtuluş Savaşı ve kazanılan zaferler
Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılmasının ardından Anadolu’da işgal kuvvetlerine karşı mücadele devam etti. Birinci ve İkinci İnönü Savaşları’nın ardından 23 Ağustos 1921’de Sakarya Meydan Muharebesi başladı.
Başkomutan Mustafa Kemal Paşa’nın yönettiği Türk ordusu, 22 gün 22 gece süren savaşın ardından Yunan kuvvetlerini geri çekilmeye zorladı. Sakarya Zaferi sonrasında 19 Eylül 1921’de Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Mustafa Kemal’e “Mareşal” rütbesi ve “Gazi” unvanı verildi.
26 Ağustos 1922’de Büyük Taarruz başladı. 30 Ağustos’ta kazanılan Başkomutanlık Meydan Muharebesi ile Yunan ordusunun Anadolu’daki varlığına ağır darbe indirildi. Türk ordusu 9 Eylül 1922’de İzmir’e girdi.
Kurtuluş Savaşı’nın ardından 11 Ekim 1922’de Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalandı. Türkiye’nin bağımsızlığını uluslararası alanda güvence altına alan Lozan Barış Antlaşması ise 24 Temmuz 1923’te imzalandı.
29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edildi
Millî Mücadele’nin zaferle sonuçlanmasının ardından yeni Türk devletinin yönetim biçiminin belirlenmesi için çalışmalar yürütüldü. Türkiye Büyük Millet Meclisi, 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’i ilan etti. Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi.
Atatürk, 1938’deki vefatına kadar dört dönem Cumhurbaşkanlığı görevini yürüttü. Cumhuriyet’in ilanının ardından siyasi, hukuki, eğitim, kültür ve ekonomi alanlarında kapsamlı değişiklikler hayata geçirildi.
Cumhuriyet döneminde gerçekleştirilen yenilikler
Atatürk döneminde yeni devletin kurumlarını oluşturmak ve toplumsal yaşamı dönüştürmek amacıyla önemli adımlar atıldı. 3 Mart 1924’te halifelik kaldırıldı ve eğitim kurumları Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile birleştirildi.
1925’te tekke ve zaviyeler kapatıldı. 1926’da Türk Medeni Kanunu kabul edildi. 1 Kasım 1928’de Latin esaslı yeni Türk alfabesine geçildi.
1931’de Türk Tarih Kurumu, 1932’de Türk Dil Kurumu kuruldu. Üniversite reformu, sanayileşme çalışmaları ve tarımı geliştirmeye yönelik uygulamalar da Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki dönüşümün önemli parçaları arasında yer aldı.
Kadınların toplumsal ve siyasi hayata katılımı konusunda da önemli yasal düzenlemeler gerçekleştirildi. Kadınlara belediye seçimlerinde 1930’da, muhtarlık seçimlerinde 1933’te, milletvekili seçimlerinde ise 1934’te seçme ve seçilme hakkı tanındı.
Atatürk soyadı verildi, Nutuk’u kaleme aldı
Mustafa Kemal’e, 24 Kasım 1934’te Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilen kanunla “Atatürk” soyadı verildi. Bu soyadının başka kişiler tarafından kullanılması yasaklandı.
Atatürk, Millî Mücadele dönemini ve Cumhuriyet’in kuruluş sürecini anlattığı Nutuk’u 15-20 Ekim 1927 tarihlerinde Cumhuriyet Halk Fırkası’nın İkinci Büyük Kongresi’nde okudu. Eser, Türkiye’nin yakın tarihine ışık tutan temel kaynaklardan biri oldu.
Dış politikada ise Türkiye’nin bağımsızlığını ve bölgesel güvenliğini güçlendirmeye yönelik adımlar atıldı. Türkiye, 1932’de Milletler Cemiyeti’ne üye oldu. 1934’te Balkan Antantı, 1936’da Montrö Boğazlar Sözleşmesi ve 1937’de Sadabat Paktı imzalandı.
Atatürk’ün yakından takip ettiği Hatay’ın Türkiye’ye katılması meselesi de son yıllarında öncelik verdiği konular arasında yer aldı. Hatay, Atatürk’ün vefatından sonra 1939’da Türkiye’ye katıldı.
10 Kasım 1938’de saat 09.05’te hayata gözlerini yumdu
Yaşamını ülkesinin bağımsızlığına ve gelişmesine adayan Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938’de İstanbul Dolmabahçe Sarayı’nda saat 09.05’te, 57 yaşında hayatını kaybetti.
Atatürk’ün vefatı Türkiye’de büyük üzüntüyle karşılandı. Cenazesi, 19 Kasım 1938’de İstanbul’dan Yavuz Zırhlısı ile İzmit’e götürüldü. Buradan trenle Ankara’ya nakledilen naaşı, 21 Kasım 1938’de düzenlenen devlet töreninin ardından Ankara Etnografya Müzesi’ndeki geçici kabrine konuldu.
Atatürk’ün naaşı, yapımı tamamlanan Anıtkabir’e 10 Kasım 1953’te düzenlenen törenle taşındı. Böylece Büyük Önder, Ankara’da bulunan ebedî istirahatgâhına defnedildi.
Atatürk, 88 yıldır saygı ve özlemle anılıyor
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk, vefatının 88’inci yılında ülke genelinde düzenlenen törenlerle anılıyor. Her yıl 10 Kasım’da saat 09.05’te hayatın durduğu, sirenlerin çaldığı ve vatandaşların saygı duruşunda bulunduğu anma törenleri gerçekleştiriliyor.
Atatürk’ün bağımsızlık, millî egemenlik ve çağdaşlaşma hedefleri doğrultusunda şekillenen mirası, aradan geçen 88 yıla rağmen Türkiye’nin tarihinde önemli bir yer tutmaya devam ediyor.
