Mekke Ortak Savunma Anlaşması TBMM gündeminde
Anlaşmanın onaylanmasına ilişkin kanun teklifinin önce TBMM Dışişleri Komisyonunda görüşülmesi, ardından Genel Kurul gündemine gelmesi bekleniyor.
16 maddeden oluşan anlaşma, üç ülke arasındaki savunma ve güvenlik iş birliğini geliştirmeyi, ortak caydırıcılığı artırmayı ve bölgesel istikrarın korunmasına katkı sunmayı amaçlıyor.
Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın 16 maddesi
Madde 1: Egemenlik ve toprak bütünlüğü
Taraflar, birbirlerinin bağımsızlığını, egemenliğini, toprak bütünlüğünü ve uluslararası alanda tanınan sınırlarını korumak için iş birliği yapacak. Taraflardan birinin toprak bütünlüğü, egemenliği veya sınırları tehdit edildiğinde bu tehdidi ortadan kaldırmak amacıyla gerekli yöntemler kullanılacak.
Madde 2: Ortak savunma ve karşılıklı yardım
Taraflardan herhangi birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırı, bütün taraflara yapılmış sayılacak. Böyle bir durumda diğer taraflar, saldırıya uğrayan ülkeye sağlayabilecekleri karşılıklı yardım imkânlarını kullanarak destek verecek.
Destek kapsamı ve niteliği, ihtiyaçların objektif değerlendirmesinin ardından belirlenecek. İş birliği, askerî imkân ve kabiliyetleri de kapsayacak şekilde, Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51’inci maddesinde tanınan meşru müdafaa hakkı çerçevesinde yürütülecek.
Madde 3: Savunma ve güvenlik iş birliği
Taraflar savunma, savunma sanayisi ve güvenlik alanlarında yakın iş birliği yapacak. Silahlı kuvvetler arasındaki ilişkiler geliştirilecek ve savunma iş birliğini güçlendirmeye yönelik mutabık kalınan faaliyetler uygulanacak.
Madde 4: Uluslararası güvenlik istişareleri
Taraflar, uluslararası güvenlik konularında düzenli istişarelerde bulunacak. Hayati çıkarlarını ve ulusal güvenliklerini korumak, tehditleri ortadan kaldırmak amacıyla ortak değerlendirmeler temelinde bireysel ve müşterek tedbirler geliştirecek.
Madde 5: Terörizmle mücadele
Taraflar, bölgesel ve uluslararası istikrarı olumsuz etkileyen terörizmin tüm çeşitleri ve görünümleriyle mücadelede iş birliğini güçlendirecek. Bu iş birliği, operasyonel düzeydeki ortak çabaları da kapsayacak.
Madde 6: Askerî eğitim ve tatbikatlar
Taraflar, savunma yeteneklerini geliştirmek amacıyla savunma kurumları arasında personel değişimini, ortak eğitim programlarını ve tatbikatları teşvik edecek. Silahlı kuvvetlerin birlikte çalışabilirliğini artırmaya yönelik konuşlanma ve faaliyetler desteklenecek.
Madde 7: Savunma sanayisi ve teknoloji iş birliği
Taraflar, karşılıklı mutabakat temelinde savunma sanayisi kurumları arasında teknoloji paylaşımını, ortak teknoloji geliştirilmesini ve ortak üretimi destekleyecek.
Bu kapsamda şu alanlarda iş birliği yapılması öngörülüyor:
- Savunma alanında ortak üretimin teşvik edilmesi
- Uzmanlık gerektiren teknolojilerde ortak araştırma-geliştirme projeleri ve savunma inovasyonu
- Tarafların topraklarında uzmanlar aracılığıyla insan kaynağının yetiştirilmesi ve askerî sanayinin desteklenmesi
- Savunma sanayisi, araştırma-geliştirme ve inovasyon alanlarında uzmanlık ile edinilen deneyimlerin paylaşılması
- Tarafların karşılıklı mutabakatla belirleyeceği diğer iş birliği alanları
Madde 8: Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi
Anlaşmayla, ortak savunmaya stratejik yön vermek ve taraflar arasındaki savunma-güvenlik iş birliğini geliştirmek amacıyla Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi kurulacak.
Komite; tarafların dışişleri ve savunma bakanları ile genelkurmay başkanlarından oluşacak ve dönüşümlü ev sahipliğiyle yılda iki kez toplanacak. Ülke liderleri gerekli görülmesi halinde yılda bir kez bir araya gelebilecek.
Komite, ihtiyaç halinde alt komiteler kurabilecek. Anlaşmanın uygulanmasına ilişkin gerekli görülen konularda taraflar arasında ek anlaşmalar veya protokoller müzakere edilebilecek.
Çekirdek tarafların oydaşmasıyla diğer ülkelerin anlaşmaya katılımına ilişkin usul ve esaslar da belirlenebilecek.
Komiteye hizmet vermek üzere merkezi Suudi Arabistan’da bulunan bir sekretarya kurulacak. Sekretaryaya, çekirdek taraflar arasında dönüşümlü olarak üç yıllığına görevlendirilecek bir genel sekreter başkanlık edecek. İlk genel sekreter Pakistan vatandaşı olacak.
Bu düzenlemeler, taraflar arasındaki mevcut askerî iş birliği komitelerinin çalışmalarını etkilemeyecek.
Madde 9: İstihbarat paylaşımı
Taraflar, istihbarat alanındaki iş birliğini derinleştirmek ve koordinasyonu sağlamak amacıyla bilgi güvenliği, verilerin korunması ve gizlilik kurallarına uyarak, karşılıklı mutabakatla belirlenen güvenli kanallar üzerinden istihbarat paylaşacak.
Madde 10: Lojistik destek
Taraflar, lojistik destek hizmetlerinin mevcut ve uyumlu olması şartıyla barışta, savaşta ve diğer olağanüstü durumlarda birbirlerine destek sağlayacak.
Bu destek; silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer teçhizatı kapsayacak.
Madde 11: Hukuki dayanak
Uluslararası hukuk ve tarafların kendi iç hukukları saklı kalmak kaydıyla, anlaşma hükümlerinin uygulanmasında bu metin hukuki dayanak olarak kabul edilecek. İhtiyaç duyulması halinde ilave yasal düzenlemeler önerilebilecek.
Madde 12: Önceki anlaşmalar
Mekke Ortak Savunma Anlaşması, tarafların daha önce imzaladıkları uluslararası anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerini etkilemeyecek.
Madde 13: Gizli bilgi ve belgelerin korunması
Taraflar, anlaşma kapsamında elde edecekleri gizlilik dereceli bilgi ve belgelerin mahremiyetini koruyacak ve ulusal mevzuatlarına uyacak.
Bu bilgi ve belgeler taraflar dışındaki devletler, şirketler veya kişilerle paylaşılmayacak. Erişim, yalnızca bilmesi gereken ve uygun güvenlik yetkisine sahip kişilerle sınırlandırılacak.
Madde 14: Anlaşmazlıkların çözümü
Anlaşmanın yorumlanması veya uygulanmasından doğabilecek anlaşmazlıklar, taraflar arasında istişare ve görüşmeler yoluyla dostane biçimde çözülecek.
Madde 15: Anlaşmada değişiklik
Anlaşma, çekirdek taraflar arasında yürütülecek istişareler ve oy birliğiyle değiştirilebilecek.
Madde 16: Yürürlüğe giriş ve anlaşmadan çekilme
Anlaşma, her tarafın tabi olduğu usuller doğrultusunda onaylanacak ve son onay belgesinin Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi Sekretaryasına teslim edildiği tarihte yürürlüğe girecek.
Anlaşma süresiz olarak yürürlükte kalacak. Taraflardan herhangi biri, yürürlüğe giriş tarihinden itibaren 10 yıl geçtikten sonra, çekilme niyetini en az üç ay önceden diplomatik kanallarla yazılı olarak bildirerek anlaşmadan ayrılabilecek.
Anlaşmanın sona ermesi veya bir tarafın çekilmesi, daha önce üzerinde mutabakata varılmış ve devam eden faaliyetlerle projeleri etkilemeyecek. Gizli bilgi ve belgelerin korunmasına ilişkin sorumluluklar da anlaşmanın sona ermesinden sonra devam edecek.
Anlaşma Türkçe, Arapça ve İngilizce dillerinde, her biri aynı derecede geçerli üç asıl nüsha halinde imzalandı. Metinler arasında yorum farklılığı olması halinde İngilizce metin esas alınacak.
Anlaşma, 7 Ağustos 2026’da Mekke’de imzalandı.
Burhanettin Duran: Stratejik iş birliğinin kurumsallaşmasında önemli aşama
Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, anlaşmanın onaylanmasına ilişkin kanun teklifinin TBMM’ye sunulmasını değerlendirdi.
Duran, adımın Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasındaki stratejik iş birliğinin kurumsallaşması açısından önem taşıdığını belirtti.
Üç ülke arasındaki ortaklığın kolektif caydırıcılığı güçlendirmeyi, savunma alanındaki ortak kabiliyetleri artırmayı ve bölgesel güvenlik ile istikrarın korunmasını hedeflediğini ifade eden Duran, şu açıklamada bulundu:
“Ülkelerimiz arasında geliştirilen bu stratejik ortaklık, kolektif caydırıcılığın güçlendirilmesini, savunma alanındaki ortak kabiliyetlerin artırılmasını ve bölgemizde güvenlik ve istikrarın korunmasını hedeflemektedir.”
Duran, anlaşmanın bölge ülkelerinin güvenlik konusunda ortak sorumluluk üstlenmesini esas aldığını belirterek TBMM’deki onay sürecinin üç ülke için hayırlı olmasını diledi.
