Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığının dijitalleştirme çalışmalarına ilişkin verileri açıkladı. Dünyanın en büyük yazma eser portalında 485 bin yazma ve nadir matbu eser araştırmacıların erişimine sunulurken portalın üye sayısı 30 bini, ziyaretçi sayısı 1 milyon 366 bini geçti. Bakan Ersoy, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda şu ifadeleri kullandı:
“Yüzlerce yıllık ilim ve kültür mirasımız artık dünyanın her yerinden, günün her saatinde erişilebilir. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığımızın uluslararası standartlarda yürüttüğü dijitalleştirme çalışmalarıyla 485 bin yazma ve nadir matbu eseri dünyanın en büyük yazma eser portalında araştırmacıların ve meraklıların istifadesine sunuyoruz. 30 bini aşkın üyeye ulaşan portalımız bugüne kadar 1 milyon 366 bin kez ziyaret edildi. Eser görüntüleme sayısı 5 milyon 863 bini, görüntülenen sayfa sayısı 15 milyon 435 bini, indirilen sayfa sayısı ise 1 milyon 603 bini aştı. Her bir eseri konservasyon uzmanlarımızın gözetiminde, fiziksel bütünlüğüne zarar vermeden yüksek çözünürlükte dijitalleştiriyor; uluslararası standartlarda hazırlanan bibliyografik kayıtlarıyla erişime açıyoruz. Böylece eserlerimizi afetlere ve zamanın yıpratıcı etkilerine karşı korurken kullanım kaynaklı yıpranmanın da önüne geçiyoruz. Yapay zeka dahil yeni teknolojilerin sunduğu imkanlardan yararlanarak dijital kültür hazinemizi geliştirmeyi sürdüreceğiz. Bu kıymetli çalışmada emeği bulunan Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığımıza, uzmanlarımıza, restoratörlerimize ve tüm çalışma arkadaşlarımıza teşekkür ediyorum.”
Dünyanın en büyük yazma eser portalı
Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı; yazma eser koleksiyonları, alan uzmanları, restorasyon laboratuvarları ve restoratörleriyle alanında dünyanın en büyük kurumu olarak çalışmalarını sürdürüyor.
TÜYEK’in resmi internet sitesinde 485 bin yazma ve nadir matbu eser bulunuyor. Dünyanın en büyük yazma eser portalı niteliğindeki sistem sayesinde kullanıcılar, haftanın her günü ve günün her saatinde eserleri ekranda inceleyebiliyor. Eserlerin indirilmesi için ise ücretsiz üyelik gerekiyor.
Portalın üye sayısı 30 bini geride bırakırken ziyaretçi sayısı 1 milyon 366 bin 708’e ulaştı. Bugüne kadar 5 milyon 863 bin 19 eser görüntülemesi yapılırken incelenen sayfa sayısı 15 milyon 435 bin 539, indirilen sayfa sayısı ise 1 milyon 603 bin 275 olarak kayıtlara geçti.
Raflardan dijital ortama uzmanlık zinciri
Geçmişleri bin 500 yıla kadar uzanabilen yazma eserlerin dijitalleştirilmesi, her aşamada özel bilgi ve uzmanlık gerektiriyor. Yüzyıllar boyunca elden ele, şehirden şehre ve farklı kütüphaneler arasında taşınan eserler; afetler, ihmaller, olumsuz saklama şartları ve zamanın yıpratıcı etkileri nedeniyle hassas bir yapıya sahip bulunuyor.
Yazmalar, taşıdıkları metinlerin yanı sıra cilt, tezhip, hat ve kağıt özellikleriyle de önemli birer sanat eseri niteliği taşıyor. Müellifinden mütercimine, müstensihinden mücellidine ve müzehhibine kadar üretim sürecinde yer alan her isim ve unsur, eserin tarihi değerinin bir parçasını oluşturuyor.
Bu nedenle eserlerin raflardan indirilmesi, görüntülenmesi, tekrar yerlerine yerleştirilmesi ve portalda erişime açılması uzmanlar tarafından titizlikle yürütülüyor.
Fiziksel bütünlüğe zarar vermeden yüksek çözünürlüklü çekim
TÜYEK bünyesindeki dijitalleştirme çalışmalarında uluslararası koruma ve görüntüleme standartları esas alınıyor. İşlem öncesinde her eserin konservasyon açısından uygunluğu değerlendiriliyor ve gerekli koruyucu tedbirler alınıyor.
Fiziksel bütünlüğüne zarar vermeyen yöntemlerle yüksek çözünürlüklü dijital görüntüleri oluşturulan eserlerin bibliyografik kayıtları da uluslararası kataloglama standartlarına göre hazırlanıyor. Süreci tamamlanan eserler, TÜYEK’in resmi internet sitesi üzerinden erişime açılıyor.
Dijitalleştirme, yazma eserlerin kullanımını hızlandırırken özgün nüshaların araştırma amacıyla sürekli olarak raflardan indirilmesinin de önüne geçiyor. Böylece eserlerin kullanım kaynaklı yıpranması azaltılıyor, muhtevaları muhtemel afetlere karşı dijital ortamda koruma altına alınıyor.
Yazma eserlerin geleceği yeni teknolojilerle ele alınıyor
Dijitalleştirmede görüntü kalitesi, kullanılan yöntemler ve uluslararası standartlara uyum da TÜYEK’in çalışmalarının önemli bir bölümünü oluşturuyor. Kurum, bu alandaki gelişmeleri takip etmek ve yeni yöntemleri değerlendirmek amacıyla uzmanlarla çalıştaylar düzenliyor.
Bu kapsamda 27 Şubat 2025 tarihinde alanın uzman ve uygulamacılarının katılımıyla ‘Yazma Eserler ve Dijitalleşme’ çalıştayı yapıldı.
‘Klasik Kaynaklar: İslam ve Osmanlı Yazılı Mirasının Geleceği: Envanterden Korpusa, Dijitalleştirmeden İşlenebilir Metne’ başlıklı çalıştaylar 11 ve 25 Haziran 2026 tarihlerinde düzenlendi. ‘Yazma Eserlerde Dijitalleşme: Yeni Yaklaşımlar’ çalıştayı ise 29 Temmuz 2026 tarihinde gerçekleştirildi.
TÜYEK, yapay zeka alanındaki gelişmeleri de yakından takip ediyor. Yazma eserlerin dijitalleştirilmesi, kataloglanması, işlenebilir metne dönüştürülmesi ve araştırmalarda daha etkin kullanılması amacıyla yeni teknolojiler üzerinde çalışmalar ve denemeler yürütülüyor.
485 bin yazma ve nadir matbu esere ilişkin künye bilgilerinin yer aldığı portala www.yek.gov.tr adresinden erişilebiliyor.
