Muş’ta arkeolog Melik Mirbey Ömeroğlu tarafından yapılan araştırmalarda, merkeze bağlı Mescidli köyü sınırlarında Urartu medeniyetinin erken dönemine ait olduğu değerlendirilen yaklaşık 120 bin metrekarelik devasa kale yapısı keşfedildi. Uydu görüntülerinin incelenmesiyle başlayan araştırmalar kapsamında, doğal topoğrafyayla uyuşmayan yapısal izler tespit edildi. Saha çalışmalarında bu izlerin, yaklaşık 1,4 kilometre uzunluğunda surlara sahip büyük bir kale yerleşimine ait olduğu belirlendi.
Kiklopik ve poligonal taş işçiliğiyle inşa edilen kalenin mimari özelliklerinin Erken Demir Çağı kaleleriyle benzerlik gösterdiği değerlendirildi. Alanda incelemelerde bulunan Ömeroğlu, Kalenin, Urartu Krallığı’nın batıya yayılma güzergahında bulunmasının önemine dikkat çekerek, yapının Urartu’nun erken dönem başkentlerinden Arzaşkun’un konumuna ilişkin araştırmalara yeni veriler sunabileceğini belirtti.
Arkeolog Ömeroğlu, kalenin korunması ve tescil edilmesi amacıyla Van Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kuruluna başvuruda bulunduklarını ifade ederek, “Kaleyi keşfetme sürecimiz, uydu görüntülerini incelememizle başladı. Uydu verileri üzerinde doğal topoğrafyayla uyum göstermeyen bazı yapısal izler dikkatimizi çekti. Bu anomalilerin doğal oluşumlardan farklı olabileceğini değerlendirdik ve bunun üzerine bölgeye geldik. Sahada gerçekleştirdiğimiz gözlemlerde, bu izlerin büyük bir kale yerleşimine ait sur kalıntıları olduğunu gördük. Böylece Dev Kale’nin varlığını tespit etmiş olduk. Tespitin hemen ardından kalenin korunması ve tescil edilmesi için Van Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kuruluna gerekli başvuruları yaptık. Koruma Kurulu, bu tescil talebini inceleyerek gerekli değerlendirmeleri yapacaktır” dedi.
Kiklopik ve poligonal taş işçiliğiyle inşa edilen kalenin mimari özelliklerinin Erken Demir Çağı kaleleriyle benzerlik gösterdiğini söyleyen Ömeroğlu, “Kaleyi çevreleyen surların toplam uzunluğu 1,4 kilometredir. Kale surlarının yüksekliği iç tarafta yaklaşık 2 metre, dış cephede ise 4 metreyi bulmaktadır. Kalenin yüzölçümü 120 bin metrekaredir. Bu alan yaklaşık 17 futbol sahasına denk gelmektedir. Kale surları, kiklopik düzende poligonal yapı sergilemektedir. Bu haliyle Van’daki Aşağı Anzaf ve Van’ın Edremit ilçesindeki Zivistan Kalesi gibi Erken Demir Çağı kaleleriyle benzerlik göstermektedir. Kalenin kuzey kesiminde yapı kalıntılarına ait izler, zor da olsa, izlenebilmektedir. Güney kesiminde ise yarıçapı yaklaşık 25 metre olan, daha küçük taşlarla örülmüş daire şeklinde bir çukur bulunmaktadır. Bu yapının, muhtemelen kalenin su ihtiyacını karşılamak amacıyla oluşturulduğu değerlendirilmektedir” ifadelerini kullandı.
Muş’ta bugüne kadar tespit edilebilen en büyük kale olduğunu söyleyen Ömeroğlu, “Sahip olduğu geniş yayılım alanı dikkate alındığında, Urartu tarihi coğrafyası içerisinde tespit edilmiş büyük ölçekli sayılı kalelerden biridir. Urartu Krallığı’nın batıya yayılma güzergâhında bulunması da önemlidir. Bölge, aynı zamanda dünyanın ilk organize karayolu sistemlerinden biri olarak kabul edilen tarihi Urartu yolunun geçtiği güzergâh üzerinde yer almaktadır. Urartu’nun erken dönem başkenti Arzaşkun’un nerede olduğu konusunda yapılan akademik çalışmalarda, bu bölgenin Arzaşkun olabileceğine dair önemli görüşler bulunmaktadır. Tespit ettiğimiz bu kale, mimari özellikleri ve stratejik konumuyla söz konusu görüşü destekleyebilecek yeni veriler sunma potansiyeline sahiptir. Elbette bu değerlendirmelerin kesinlik kazanması, yapılacak bilimsel araştırmalar ve arkeolojik çalışmaların sonuçlarına bağlıdır” şeklinde konuştu.
